Wintertijd gaat zondag in: klok een uur achteruit

REGIO – In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober 2026 gaat de wintertijd in. Om 3.00 uur wordt de klok een uur teruggezet naar 2.00 uur. Daardoor duurt de nacht een uur langer. Maar waarom verzetten we de klok eigenlijk nog steeds? En wegen de voordelen op tegen de nadelen?

De wintertijd is de standaardtijd in Nederland en België. De zomertijd werd later ingevoerd om het daglicht beter te benutten. Door de klok in het voorjaar een uur vooruit te zetten, blijft het ‘s avonds langer licht. In het najaar gaat de klok weer terug.

Wie bedacht de zomertijd?
De Amerikaanse staatsman Benjamin Franklin wordt regelmatig genoemd als bedenker van de zomertijd. Toch stelde hij nooit voor om de klok te verzetten. In 1784 schreef Franklin een satirische brief aan het Journal de Paris. Daarin verbaasde hij zich erover dat veel Parijzenaars bij zonsopkomst nog sliepen. Volgens hem konden zij geld besparen door eerder op te staan en meer gebruik te maken van het daglicht.

Hij opperde onder meer om mensen met kanonschoten wakker te maken, belasting te heffen op gesloten luiken en de verkoop van kaarsen te beperken. Het verzetten van de klok kwam in zijn brief niet voor.

Zomertijd ingevoerd tijdens Eerste Wereldoorlog
Duitsland voerde in 1916 als eerste land de zomertijd in. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was er een tekort aan grondstoffen. Door het daglicht beter te benutten, hoopte de regering energie en kolen te besparen. Nederland volgde datzelfde jaar. Ook in de door Duitsland bezette Belgische gebieden werd de zomertijd ingevoerd. Later volgden onder meer Groot-Brittannië en de Verenigde Staten.

Komt er een einde aan het klokverzetten?
Niet overal ter wereld wordt de klok twee keer per jaar verzet. In grote delen van Europa en Noord-Amerika geldt een zomer- en wintertijd. Veel landen in Afrika en Azië houden het hele jaar dezelfde tijd aan.

Binnen de Europese Unie wordt al jaren gesproken over het afschaffen van het halfjaarlijkse klokverzetten. De Europese Commissie stelde in 2018 voor om daarmee te stoppen. Het Europees Parlement steunde dat voorstel, maar de lidstaten hebben nog geen gezamenlijk besluit genomen. Daarom blijft het verzetten van de klok voorlopig bestaan.

Gevolgen voor slaap en gezondheid
De overgang tussen zomer- en wintertijd kan tijdelijk invloed hebben op het slaapritme. Vooral het vooruitzetten van de klok in het voorjaar kan ervoor zorgen dat mensen minder slapen. Sommige onderzoeken wijzen op een tijdelijke toename van hartaanvallen na de overgang naar de zomertijd. Na het terugzetten van de klok is in bepaalde studies juist een lichte afname gevonden. Ook is onderzoek gedaan naar een mogelijk verband met verkeersongevallen.

De onderzoeksresultaten lopen uiteen. Daardoor is niet met zekerheid vast te stellen welke gezondheidseffecten rechtstreeks door het verzetten van de klok worden veroorzaakt.

Bespaart de zomertijd eigenlijk energie?
Energiebesparing was oorspronkelijk een belangrijke reden om de zomertijd in te voeren. Doordat het ‘s avonds langer licht blijft, kan minder kunstlicht nodig zijn. Daar staat tegenover dat het in de ochtend langer donker is, waardoor het energieverbruik juist kan toenemen. Of de zomertijd uiteindelijk daadwerkelijk energie bespaart, is daarom niet zeker.

Wanneer gaat de klok weer vooruit?
De meeste smartphones en computers passen de tijd automatisch aan. Analoge klokken en sommige apparaten in huis of in de auto moeten handmatig worden verzet. De wintertijd duurt tot zondag 28 maart 2027. Dan gaat de klok om 2.00 uur weer een uur vooruit naar 3.00 uur.