Rembrandts ‘Het Joodse Bruidje’ in de polder

De meeste mensen weten wel dat tijdens de Tweede Wereldoorlog de Nachtwacht van Rembrandt veiliggesteld werd in kasteel Radboud in Medemblik. Maar wist u dat in Wieringerwerf ook twee schilderijen van Rembrandt hebben gelegen?

Vanwege dreiging van de oorlog werden in 1939 meerdere Nederlandse kunstschatten in het geheim overgebracht naar verschillende locaties in Nederland, om ze uit handen van de Nazi’s te houden en te beschermen tegen het oorlogsgeweld. Er werd al gewerkt aan schuilkelders, maar deze waren nog niet allemaal op tijd klaar. De werken uit het Rijksmuseum werden ondergebracht in kerken, scholen en gymgebouwen in Noord-Holland die dienden als tijdelijke depots. De Nachtwacht en andere schuttersstukken gingen naar Medemblik, ‘Het straatje’ van Vermeer werden verborgen in Schagerbrug en de ‘Vrolijke drinker’ van Frans Hals vond onderdak in Lutjewinkel. In het najaar van 1939 kwamen zo Rembrandts ‘Het Joodse bruidje’ en de ‘Verloochening van Petrus’ én het grootste gedeelte van het Prentenkabinet terecht in het gymnastiekgebouw van Wieringerwerf aan de Sternstraat.

In 1940 werd de bouw van de schuilkelders versneld na meerdere bombardementen en de eerste gevechten. De noodzaak hiervan werd nog eens duidelijk toen in de nacht van 27 juni 1940 er bommen vielen in Wieringerwerf. Er vielen gelukkig geen doden en de schade bleef beperkt, maar de bommen vielen op amper 200 meter van het tijdelijke depot. Er werd daarom besloten alles uit Wieringerwerf direct over te brengen naar Medemblik en vervolgens alles vanuit Radboud ook weer veilig te stellen.

Zo zijn de kunstschatten uiteindelijk in totaal zes keer verhuisd. Vanuit Medemblik naar een opslagbunker in de duinen bij Castricum, later in een andere kunstbunker in Heemskerk. Maar vanwege de aanleg van de Atlantikwall in 1942 was ook deze locatie geen optie meer en werd alles uiteindelijk in een kluis in de Sint Pietersberg bij Maastricht opgeborgen. De Rijksbergplaats 35 meter onder de grond had betonnen muren van een halve meter dik, koeling, luchtvochtigheidscontrole en een ruimte voor de beheerder. Na de bevrijding ging alles in 1945 weer terug naar Amsterdam.